fbpx

Skoki rozwojowe w pierwszym roku 偶ycia dziecka

Czym s膮 skoki rozwojowe u niemowl膮t i czy istnieja? Poj臋cie skok贸w rozwojowych przewija si臋 w wielu artyku艂ach internetowych oraz postach na temat rozwoju dziecka. Sama b臋d膮c 艣wie偶o upieczon膮 mam膮 us艂ysza艂am o nich od kole偶anek jeszcze chyba przed narodzinami syna.

Ania: przyznam, 偶e na studiach pedagogicznych, gdzie Psychologia rozwojowa by艂a ca艂orocznym przedmiotem nikt nigdy nie wspomnia艂 o skokach rozwojowych. Pierwszy raz dowiedzia艂am si臋 o nich, kiedy moje pierworodne p艂aka艂o bardzo mocno, a ja szuka艂am pomocy w internecie.

Szybko znalaz艂am wykres z chmurkami i s艂oneczkami – od razu zobaczy艂am, 偶e to tylko skok rozwojowy, kt贸ry przechodzi艂 u nas ksi膮偶kowo. P贸藕niejsze skoki r贸wnie偶 odbywa艂y si臋 zgodnie z wykresem. A Julek nie mia艂 偶adnego widocznego skoku, wszystko przesz艂o u niego p艂ynnie.

Co ciekawe NIE MAMY 偶adnych potwierdzonych przes艂anek kilkoma lub kilkunastoma badaniami naukowi, 偶e skoki rozwojowe naprawd臋 istniej膮.

Ten wst臋p jest po to 偶eby艣my nabrali dystansu do skok贸w rozwojowych, bo nie s膮 one twardymi wyznacznikami, ale ja widz臋 jeden wielki plus tej grafiki z chmurkami i s艂oneczkami. Pozwala nam rodzicom (szczeg贸lnie tym najmniej do艣wiadczonym) odetchn膮膰 i zdj膮膰 z nas poczucie winy, 偶e co艣 robimy 藕le. A do tego ta grafika pokazuje, 偶e ten p艂acz si臋 nied艂ugo sko艅czy i dlatego rodzice cz臋sto z niej korzystaj膮.

Niemniej jednak wiedz膮c to wszystko poprosi艂am Karolin臋 Bojdo – fizjoterapeutk臋 dzieci 偶eby opisa艂a Wam skoki rozwojowe, o kt贸rych mo偶ecie przeczyta膰 w sieci. Tak jak wspomnia艂am wy偶ej – nie s膮 one wyznacznikami i nie trzeba ich traktowa膰 dos艂ownie.

Oddaj臋 ju偶 g艂os Karolinie:

Wcze艣niej nie spotyka艂am si臋 z tym okre艣leniem ani na studiach, ani w powszechnie dost臋pnej literaturze dotycz膮cej rozwoju ruchowego dziecka w pierwszym roku 偶ycia. Wystarczy艂o jednak si臋gn膮膰 po 藕r贸d艂a angloj臋zyczne, by dowiedzie膰 si臋, 偶e wydano dwie ksi膮偶ki w ca艂o艣ci po艣wi臋cone tylko temu tematowi. Samo poj臋cie – skoki rozwojowe – pojawi艂o si臋 w po raz pierwszy w literaturze w 1992 roku.

Czym jest skok rozwojowy?

Definicj臋 skoku rozwojowego sformu艂owa艂 jako pierwszy Frans Plooij. To moment w rozwoju umys艂owym dziecka, w trakcie kt贸rego w m贸zgu tworzy si臋 wiele nowych po艂膮cze艅 neuronalnych, zmienia si臋 postrzeganie 艣wiata, a uk艂ad nerwowy otrzymuje informacje, kt贸rych wcze艣niej nie by艂 w stanie przetworzy膰. Skoki rozwojowe u niemowl膮t uznawane s膮 za przejaw dojrzewania prawid艂owo rozwijaj膮cego si臋 uk艂adu nerwowego.

Jak rozpozna膰 skok rozwojowy?

Niemowl臋 podczas skok贸w zachowuj臋 si臋 inaczej, ni偶 zd膮偶y艂o nas do tego przyzwyczai膰 we wcze艣niejszym okresie. Plooji wyr贸偶ni艂 3 kryteria pozwalaj膮ce m贸wi膰 o przechodzeniu przez dziecko skoku rozwojowego i zaliczy艂 do nich:

  • cz臋stszy p艂acz,
  • potrzeb臋 nieustannego, fizycznego kontaktu z mam膮,
  • nag艂e “pogorszenie” si臋 zachowania dziecka oraz dra偶liwo艣膰.

Doda膰 do tego mo偶na r贸wnie偶:

  • problemy z zasypianiem,
  • niespokojny sen,
  • bardziej intensywne ni偶 zwykle odbieranie bod藕c贸w otoczenia,
  • problemy ze ssaniem lub jedzeniem.

Po takim skoku z regu艂y pojawiaj膮 si臋 nowe umiej臋tno艣ci: ruchowe, poznawcze, a tak偶e post臋p w rozwoju mowy oraz zmys艂贸w.

Z moich obserwacji wynika, 偶e nie wszystkie niemowl臋ta do艣wiadczaj膮 skok贸w rozwojowych w takim samym stopniu. By膰 mo偶e wynika to z faktu, 偶e u niekt贸rych dzieci ca艂o艣ciowy rozw贸j jest p艂ynniejszy oraz zdobywaj膮 umiej臋tno艣ci stopniowo i powoli. U innych z kolei pojawiaj膮 si臋 one dos艂ownie z godziny na godzin臋. Dzieci z tej drugiej grupy mog膮 bardziej 鈥減rze偶ywa膰鈥 skoki rozwojowe, poniewa偶 zmiana jest dla nich du偶o trudniejsza do przetworzenia przez niedojrza艂y jeszcze uk艂ad nerwowy.

 Wed艂ug autor贸w ksi膮偶ki 鈥淭he wonder weeks鈥 skoki rozwojowe wyst臋puj膮 7 razy w ci膮gu pierwszych 12 miesi臋cy 偶ycia dziecka. Trzeba pami臋ta膰, 偶e w przypadku wcze艣niak贸w wiek okre艣lany jest na podstawie terminu spodziewanego porodu (40 tydzie艅 od zap艂odnienia), a nie rzeczywistej daty urodzenia. Jest to tzw. wiek korygowany.

Skoki rozwojowe u niemowl膮t – grafika

skoki rozwojowe - grafika
Rys. Ewelina Jendo

Pierwszy skok rozwojowy – mi臋dzy 4 a 5 tygodniem

Podczas pierwszego miesi膮ca 偶ycia narz膮dy wewn臋trzne i metabolizm dziecka rozwijaj膮 si臋 bardzo szybko. Zmys艂y odbieraj膮 bod藕ce ze 艣wiata zdecydowanie intensywniej ni偶 zaraz po narodzinach, co mo偶e budzi膰 niepok贸j u naszego malucha.

Po zako艅czeniu skoku dziecko zaczyna si臋 u艣miecha膰. Ponadto niemowl臋 wyd艂u偶a czas czuwania pomi臋dzy drzemkami, lepiej trawi pokarm oraz zaczyna zatrzymywa膰 wzrok na twarzy rodzica. W tym czasie obserwujemy r贸wnie偶 pierwsze kilkusekundowe utrzymywanie g艂owy nad pod艂o偶em w pozycji le偶enia na brzuchu.


Drugi skok rozwojowy – oko艂o 8 tygodnia

            Dziecko zaczyna dostrzega膰 powtarzalno艣膰 czynno艣ci dnia codziennego. Odkrywa r贸wnie偶 偶e ma mo偶liwo艣膰 ruchu cia艂em. U艣wiadamia sobie te偶, 偶e wydaje d藕wi臋ki a wzrokiem coraz uwa偶niej bada twarze i przedmioty.

Po tym skoku niemowl臋 zaczyna intensywniej porusza膰 nogami i r臋kami. Kopie i macha, ale jeszcze ma艂o precyzyjnie. Cz臋艣ciej podnosi i przek艂ada g艂ow臋 w le偶eniu na brzuchu. Dziecko zaczyna te偶 s艂ucha膰 swojego g艂osu, d艂u偶ej skupia wzrok na twarzach. Nale偶y jednak pami臋ta膰, 偶e dwumiesi臋czny maluch jest jeszcze pod silnym wp艂ywem odruch贸w pierwotnych.

Dobrym przyk艂adem jest ATOS, czyli asymetryczny toniczny odruch szyjny. Przez jego silny wp艂yw na dziecko w tym okresie mo偶e nam si臋 wydawa膰, 偶e niemowl臋 wci膮偶 uk艂ada si臋 w pozycji asymetrycznej (tzw pozycja szermierza, czyli r膮czka wyci膮gni臋ta w wypro艣cie w stron臋 w kt贸r膮 patrzy dziecko, druga r臋ka ugi臋ta). Jest to ca艂kowicie normalne pod warunkiem, 偶e 鈥渟zermierz鈥 wyst臋puje po obu stronach z t膮 sam膮 cz臋stotliwo艣ci膮.


Trzeci skok rozwojowy – mi臋dzy 10 a 12 tygodniem

            Jest to czas, kiedy niemowl臋 zaczyna interesowa膰 si臋 detalami, takimi jak np. zmiany w modulacji g艂osu lub nat臋偶enia 艣wiat艂a. Dziecko zaczyna 艂膮czy膰 ruch oczu z ruchem g艂owy, zaczyna 艂apa膰 za zabawki.

Po tym skoku ruchy cia艂a malucha staj膮 si臋 skoordynowane. Pojawia si臋 umiej臋tno艣膰 艂膮czenia r膮k w linii 艣rodkowej oraz utrzymywania symetrycznej pozycji tu艂owia w le偶eniu na plecach. Le偶膮c na brzuchu dziecko podejmuje pierwsze pr贸by podporu na przedramionach (艂okciach). Maluch odkrywa te偶 swoje mo偶liwo艣ci wokalne: g艂u偶y, robi ba艅ki ze 艣liny, piszczy oraz wk艂ada r膮czki do ust.


Czwarty skok rozwojowy – mi臋dzy 18 a 20 tygodniem

Dziecko odkrywa najprostsze ci膮gi przyczynowo-skutkowe. Przyk艂adowo zaczyna rozumie膰, 偶e pi艂ka spadaj膮ca w d贸艂 odbije si臋 z powrotem do g贸ry. Czasem 艂膮czy te偶 d藕wi臋ki w ci膮gi typu mamamama, tatatata, babababa.

Po tym skoku dziecko zdobywa wiele istotnych umiej臋tno艣ci ruchowych, takich jak na przyk艂ad: stabilny i d艂ugotrwa艂y podp贸r na przedramionach z si臋ganiem po zabawk臋 jedn膮 d艂oni膮, w trakcie gdy reszta cia艂a opiera si臋 na drugim 艂okciu. Pojawiaj膮 si臋 obroty z plec贸w na boki, a p贸藕niej r贸wnie偶 na brzuch. W pi膮tym miesi膮cu niemowl臋 zaczyna 鈥減艂ywa膰鈥, tzn. le偶膮c na brzuchu unosi wyprostowane r臋ce i nogi oraz przez chwil臋 utrzymuje si臋 w takiej pozycji. Dziecko przek艂ada te偶 przedmioty z r臋ki do r臋ki. Niekt贸re maluchy w tym wieku wyra偶aj膮 ju偶 nawet swoj膮 wol臋 (np. odrzucaj膮c pier艣 po najedzeniu si臋).


Pi膮ty skok rozwojowy: mi臋dzy 22 a 26 tygodniem (oko艂o 6 miesi臋cy)

            Sze艣ciomiesi臋czny maluch dostrzega ju偶 odleg艂o艣ci mi臋dzy przedmiotami, co jest radykaln膮 zmian膮 w postrzeganiu 艣wiata. Dziecko zaczyna sobie zdawa膰 spraw臋 ze swojego miejsca w otaczaj膮cej go przestrzeni oraz pojawiaj膮 si臋 pierwsze tzw. 鈥渓臋ki separacyjne鈥, czyli niepok贸j i p艂acz w sytuacji utracenia rodzica z zasi臋gu wzroku. 

Po tym skoku, wraz z wypracowaniem umiej臋tno艣ci obracania si臋 (najpierw z plec贸w na brzuch, potem z brzucha na plecy) dziecko staje si臋 mobilniejsze. Niekt贸re dzieci, zaczynaj膮 w tym momencie pe艂za膰 i wykonywa膰 obroty wok贸艂 p臋pka, tzw. piwoty, a nawet samodzielnie siadaj膮. Rozw贸j chwytu rozwija si臋 coraz szybciej a maluch sprawniej manipuluje zabawkami wk艂adaj膮c je i wyjmuj膮c z pude艂ka. Ponadto niemowl臋 zaczyna uderza膰 przedmiotami o siebie oraz potrafi przenie艣膰 wzrok z jednego obrazka na drugi.


Sz贸sty skok rozwojowy: mi臋dzy 36 a 40 tygodniem (8,5 miesi膮ca)

            Dziecko bada przedmioty w d艂oniach, pr贸buj膮c przyporz膮dkowywa膰 je do okre艣lonych kategorii. Przyk艂adowo jab艂ko i broku艂 wygl膮daj膮 inaczej, ale obydwa warzywa mieszcz膮 si臋 w kategorii 鈥減o偶ywienie鈥. Maluch nadal rozwija chwyt, u偶ywaj膮c do niego kciuka i palca wskazuj膮cego. W tym wieku pojawia si臋 te偶 wielkie zami艂owanie do burzenia konstrukcji, np. z klock贸w, oraz zaczynaj膮 si臋 poszukiwania przedmiot贸w, kt贸re nagle znikn臋艂y z pola widzenia.

Po tym skoku pojawia si臋 przejmowanie przez dziecko inicjatywy w zabawie. Maluch mo偶e okazywa膰 zazdro艣膰, gdy rodzice przytulaj膮 inne dzieci oraz zaczyna rozumie膰 nazwy przedmiot贸w, a tak偶e robi miny do siebie w lustrze. Dziecko intensywnie si臋 przemieszcza: pe艂za, czworakuje, siada samodzielnie. Niekt贸re dzieci w tym wieku zaczynaj膮 ju偶 wstawa膰 na nogi przy podporze, cz臋sto robi膮c wszystkie te rzeczy w jednym momencie.


Si贸dmy skok rozwojowy: mi臋dzy 41 a 46 tygodniem (oko艂o 11 miesi臋cy)

            Podobnie, jak w poprzednim okresie, dziecko zafascynowane by艂o burzeniem, tak podczas ostatniego skoku rozwojowego w pierwszym roku 偶ycia zaczyna sk艂ada膰 wszystko w ca艂o艣膰. Maluch zauwa偶a sekwencje zdarze艅. Przyk艂adowo po zdj臋ciu koszulki, l膮duje ona w koszu na pranie.

Dziecko powtarza sylaby, pr贸buje na艣ladowa膰 odg艂osy zwierz膮t. Mo偶e tak偶e zdecydowanie zacz膮膰 u偶ywa膰 s艂owa 鈥渘ie鈥 lub innych prostych s艂贸w, takich jak 鈥渕ama鈥, 鈥渂aba鈥, 鈥減a鈥. Pojawiaj膮cy si臋 tzw. gest wskazywania palcem maluch wykorzystuje, by wskaza膰 interesuj膮ce go przedmioty palcem wskazuj膮cym.

Po tym skoku dziecko pr贸buje bazgra膰 po kartce. Zaczyna wspina膰 si臋 do celu, schodzi z wysoko艣ci ty艂em oraz przemieszcza si臋 na czworakach lub id膮c bokiem przy meblach. Niekt贸re dzieci stawiaj膮 pierwsze, samodzielne kroki.

Na koniec warto wspomnie膰 o dw贸ch wa偶nych sprawach je艣li chodzi o skoki rozwojowe u niemowl膮t

Po pierwsze, trzeba obserwowa膰 dziecko na tyle uwa偶nie, by nie pomyli膰 skoku rozwojowego z problemami o pod艂o偶u chorobowym takimi, jak np. infekcja ucha, przezi臋bienie, problemy z uk艂adem pokarmowym czy alergie. W przypadku w膮tpliwo艣ci co jest skokiem, a co nim nie jest, nale偶y zasi臋gn膮膰 porady lekarza prowadz膮cego dziecko.

Po drugie, w rozwoju prawid艂owym istniej膮 tzw. okna rozwojowe opracowane przez 艢wiatow膮 Organizacj臋 Zdrowia. S膮 to okresy, w kt贸rych dziecko ma czas na zdobycie kluczowych umiej臋tno艣ci ruchowych. Przyk艂adowo ch贸d samodzielny prawid艂owo wyst臋puje mi臋dzy 8 a 18 miesi膮cem 偶ycia.

Skoki rozwojowe u niemowl膮t mog膮 tak偶e ulec przesuni臋ciu w czasie, a u niekt贸rych dzieci ci臋偶ko je w og贸le zauwa偶y膰. Tak wi臋c wa偶ne, by by膰 przygotowanym i na tak膮 ewentualno艣膰, co mo偶e zaoszcz臋dzi膰 nam stresu w momencie gdy si臋 one pojawi膮, ale te偶 nie martwi膰 si臋, 偶e dzieje si臋 co艣 z艂ego, gdy skoki u dziecka nie wyst膮pi膮.

Jak sobie radzi膰 w trakcie skoku?

Przede wszystkim, dajmy sobie i dziecku czas. Musimy przygotowa膰 si臋 na to, 偶e niemowl臋 b臋dzie 鈥渘ieodk艂adalne鈥, sp臋dzi na naszych r臋kach sporo czasu lub te偶 przed艂u偶膮 si臋 okresy karmienia i usypiania malucha. Warto zaopatrzy膰 si臋 w tkan膮 chust臋, tak by po przeszkoleniu przez doradc臋 chustonoszenia nosi膰 maluszka w jak najwygodniejszej pozycji, z wolnymi r臋kami. Dobrze w tym okresie zrezygnowa膰 z wyj艣膰 w g艂o艣ne, g臋sto zaludnione miejsca.

Dziecko jest podczas skok贸w bardzo wra偶liwe na bod藕ce i taka wycieczka mo偶e si臋 okaza膰 ma艂o przyjemna. Mo偶na si臋 te偶 zaopatrzy膰 w du偶膮 pi艂k臋 rehabilitacyjn膮, tak by podczas kryzysu usi膮艣膰 na niej wraz z dzieckiem i delikatnie si臋 pobuja膰 lub poodbija膰. Taka stymulacja uk艂adu przedsionkowego (b艂臋dnika) dzia艂a koj膮co na wi臋kszo艣膰 dzieci (niestety nie na wszystkie).

Karolina Bojdo – mama 3-letniego Januszka, fizjoterapeutka dzieci臋ca, na co dzie艅 pracuj膮ca w 偶艂obku i przedszkolu integracyjnym Tika w Katowicach oraz w gabinecie prywatnym.

www.kalabojdo.pl

Je艣li interesuje was idealny prezent na pierwsze ksi膮偶ki dla dzieci, zapraszam do wpisu gdzie zobaczycie: Ksi膮偶ki dla najm艂odszych dzieci wspieraj膮ce rozw贸j mowy

A tu znajdziecie personalizowane Piosenki dla dzieci

Bibliografia:

  1. Frances L. Ilg, Louise Bates Ames, Sideny L. Baker, 鈥淩ozw贸j psychiczny dziecka od 0 do 10 lat鈥, GWP, Sopot 2012.
  2. Michael Heimann, Frans X. Plooij, 鈥淩egression periods in human infancy鈥, Routledge, New York 2012.
  3. Hetty van de Rijt, Frans Plooij, Xaviera Plas- Plooij, 鈥淭he wonder weeks鈥 The countryman press, New York 2019
  4. Oficjalna strona opisuj膮ca skoki rozwojowe wg autor贸w ksi膮偶ki 鈥淭he wonder weeks鈥: thewonderweeks.com (dost臋p 02.04.2020)
  5. Okna rozwojowe wg WHO: https://www.who.int/childgrowth/standards/Windows.pdf (dost臋p 02.04.2020)

Komentarze

    Dzi臋kuj臋 za ten artyku艂! Mam 11 tygodniowego synka i teoretycznie powinien by膰 w drugim skoku ale opr贸cz nowych umiej臋tno艣ci nie wida膰, aby by艂 bardziej gryma艣ny. Natomiast starsza c贸rka jak w kalendarzu i w opisie, p艂acz, krzyki i s艂aby sen.

    13 tydzie艅 to wyjety z 偶yciorysu chyba bo a偶 go w kalendarzyku zabrak艂o. 馃檪
    Warto mie膰 taki kalendarzyk pod r臋k膮 jak nagle przyjdzie nam do g艂owy, 偶e naszemu dziecku co艣 niewyja艣nionego zn贸w dolega

    Czy je艣li 5. skok jest oznaczony miedzy 22. a 26. tyg to znaczy ze przez wszystkie te tygodnie dziecko mo偶e by膰 marudne?

    呕e mi臋dzy 22/26tyg wyst膮pi skok rozwojowy, kt贸ry trwa 3-5dni mo偶e czasami d艂u偶ej.

    Niestety tak mo偶e by膰…u nas dos艂ownie wszystko si臋 sprawdza艂o . Co do tygodnia. Obecnie 8.5 miesi膮ca o jak w kalendarzu.

    Dziekuje za artyku艂 vorka 8 tydzien normalnie wszystko si臋 sprawdza jak zasypia艂a sama w lozeczku tak dzi艣 ze mn膮 dokladnie 8 tydzien i odrazu wszystkie objawy skoku

    Mamy 43 tydzie艅 i wszystko si臋 zgadza, z tym 偶e od 3tyg moja c贸rka samodzielnie chodzi i od tygodnia wogole nie raczkuje.

    Moje dziecko bardzo wyra藕nie (i p艂acz膮co) przechodzi skoki, jak ju偶 mam dosy膰 to zawsze odwiedzam t臋 stron臋, dzi臋kuj臋 馃槄

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany.

SMARTPARENTING - nebule.pl dla rodzic贸w, kt贸rzy chc膮 wiedzie膰 wi臋cej

B膮d藕 z nami na bie偶膮co
Do艂膮cz do nas na Facebooku
NEBULE NA FACEBOOKU
Mo偶esz zrezygnowa膰 w ka偶dej chwili :)
close-link